Provincie Limburg. Arrondissement Maaseik. Kantons Bree-Maaseik.
lxxiv + 758 p., 145 x 210 mm, 2005, Hardback, ISBN 90-5622-056-X,
€ 66 incl. BTW
Onderwerp van deze inventaris vormen het kieskanton Bree, met de gemeenten Bocholt, Bree en Meeuwen-Gruitrode, en het kieskanton Maaseik, met de gemeenten Dilsen-Stokkem, Kinrooi en Maaseik. Deze kantons vormen samen de N.O.-hoek van de provincie Limburg.
Het is een overwegend landelijk gebied, met drie kleine stedelijke kernen, Maaseik, Bree en Stokkem, waarvan Maaseik de belangrijkste is.
Er is een duidelijk onderscheid tussen het oostelijke gedeelte van het bestudeerde gebied, dat tot het Maasland behoort, en het westelijke gedeelte dat tot de Kempen behoort. Dit uit zich in het landschap, de nederzettingspatronen, maar ook de bouwwijze, het landbouwbedrijf en samenhangend daarmee het hoevetype.
Het hele gebied echter wordt gekenmerkt door het feit dat het huidige uitzicht het resultaat is van recente ontwikkelingen. Het landschap onderging in de loop van de tweede helft van de 19de eeuw grondige wijzigingen, waarbij de grote heidegebieden, die eeuwenlang het uitzicht van de streek bepaalden, omgevormd werden tot ontginningsgebieden, eerst voor bosbouw, vanaf het begin van de 20ste eeuw voor landbouw. De opkomst van grootschalige industrieën, vooral de steenkoolmijnen in de omliggend regio, hadden een geweldige bevolkingsexplosie tot gevolg, waardoor de traditionele nederzettingspatronen onder zware druk kwamen te staan.
In een gebied waar vruchtbare gronden schaars waren, en waar nooit grote welstand was, zijn de materiële sporen uit het verleden noodzakelijkerwijze bescheiden van aard. Het gros van het in deze inventaris opgenomen materiaal bestaat dan ook uit de zeer typische, langgestrekte boerderijen uit de tweede helft van de 19de eeuw. Een ander, niet onaanzienlijk deel van het opgenomen patrimonium bestaat uit de vele molens, vooral watermolens. Belangrijk zijn een aantal zeer mooie en ook wat interieur betreft gaaf bewaarde, gotische dorpskerken, zoals de St.-Lambertuskerk van Neeroeteren, in de typische gotiek die kenmerkend is voor het Maasland, en een paar merkwaardige, vroeg-romaanse kerktorens, zoals die van Beek bij Bree.
Ongetwijfeld het interessantste gedeelte van deze studie wordt echter gevormd door het gebouwenpatrimonium van de stad Maaseik, voornamelijk door het groot aantal gaaf bewaarde burgerhuizen uit de 17de en 18de eeuw. In dit opzicht is de stad de rijkste van Limburg.